Over ons Blog Contact
Informatie over Breendonk
Inhoud

1. Het Fort van Breendonk, van Belgisch naar Duits

2. Het dorp

3. De eerste wereldoorlog

4. De tweede wereldoorlog
4. 1. Breendonk Duits
4. 2. Auffangslager

1. Het Fort van Breendonk, van Belgisch naar Duits

Het Fort van Breendonk is het enige concentratiekamp dat ze hebben behouden zoals het was tijdens de bezetting door de Nazi´s. Archieven zijn er niet. De SS-bewakers hebben de archieven van het kamp vernietigd toen ze dat in augustus 1944 ontruimden.

Naar boven

2. Het dorp

Het meest zuidelijk deel van de Provincie Antwerpen is Klein Brabant. Daar ligt Breendonk, een dorp, in de buurt van Willebroek. De naam Breendonk komt van Bredendonk, een grote hoogte in een moeras. Breendonk bestaat al in de dertiende eeuw.

Naar boven

3. De eerste wereldoorlog

In 1906 bouwt het Belgische leger er een fort in gewapend beton. Ze moderniseren de gordel van forten rond Antwerpen. Die moeten weerstaan aan de moderne artillerie. Op 4 augustus 1914 trekken de troepen van het Duitse tweede Reich Belgie binnen. Hun weg loopt naar de kust en naar Frankrijk. Het fort van Breendonk laten ze links liggen. Op 9 september beveelt het Duits opperbevel generaal von Beseler om Antwerpen in te nemen. Het fort van Breendonk hebben ze voor de eerste keer gebombardeerd op 1 oktober. Op 9 oktober geven de Belgische soldaten zich over.

Naar boven

4. De tweede wereldoorlog

In september 1939 valt Nazi-Duitsland Polen binnen. Voor Belgie begint een gekke oorlog. Op 10 mei 1940 trekken de troepen van Hitler over de Belgische grenzen. Het fort heeft een gunstige ligging wat communicatie betreft. De hoofdweg Brussel-Antwerpen loopt door Breendonk. Halverwege de twee grote steden en op de verbindingsweg tussen Mechelen en Dendermonde. Omdat het op een kruispunt van belangrijke wegen ligt, maakt het Belgische leger er zÕn Hoofdkwartier van. Op 10 mei 1940 komt Leopold III er. Vanuit Breendonk leidt hij de militaire operaties. Op 17 mei, verplaatsen ze het Hoofdkwartier naar Gent. De Duitsers nemen het fort zonder slag of stoot in.

Op 29 augustus 1940 krijgt de gemeente Breendonk van de Kommandatur te Mechelen een bevel:

Rust het fort uit te met zitbankjes, eetschotels, tafelgerei, britsen, dekens en strozakken voor 200 mensen. Dat bevel is ondertekend door Rittmeister von Marcker. Op 1 september moet alles klaar zijn. Op 1 september 1940 is alles klaar. Het personeel bestaat uit leden van de SS, de officieren zijn Duitsers. Belgen, Roemenen en Hongaren doen als ondergeschikte SS-mannen dienst in het kamp. Op enkele uitzonderingen na, hebben ook zij zich schuldig gemaakt aan gruweldaden tegenover de gevangenen. Een compagnie van de Wehrmacht van het garnizoen van Mechelen verzekert de wacht en het toezicht.Op 20 september 1940 brengt Sturmbannfuhrer (majoor) SS Philip Schmitt de eerste gevangenen, politieke gevangenenen en joden. Er komen er meer en meer. Het kamp valt onder de Sicherheitzpolizei. Majoor SS Philip Schmitt bestuurt het. Karl Schonwetter volgt hem op. Veertig soldaten van de Wehrmacht verzekeren de wacht. Er zijn ook Duitse SS-ers, o.m. UntersturmfYhrer (onder-luitenant) A. Prauss. Vanaf eind 1941, zijn er ook Belgische SS-ers, o.m. Fernand Wijss en Richard De Bodt. In het kamp zijn er tien Roemeense en Hongaarse SS-ers. Er is burgerpersoneel (tuinman, smid, stalknecht) en wat dokters en verplegers van de Wehrmacht.

4. 1. Breendonk Duits

Het fort van Breendonk is Duits van augustus 1940 tot september 1944. De eerste maand zijn er een paar Duitse soldaten. Half-september 1940 komen de eerste gevangenen. Breendonk is een onthaalkamp (Auffanglager) voor gevangenen die ze naar Duitsland deporteren. Naar Auschwitz, Buchenwald, Dachau, Neuengamme enz. Weldra is het fort een Gestapo-bolwerk in bezet Belgie. De Duitsers hebben overwogen om van Breendonk een uitmoordingskamp te maken. Dat hebben ze uiteindelijk niet gedaan. Maar het verschil is niet groot. Er gaat geen dag voorbij of de gevangenen moeten vrezen dat de Duitsers ze zullen vermoorden. Die voortdurende doodsbedreiging verzwakt het weerstandsvermogen van de gevangenen. Het kamp van Breendonk is ook een reserve van gijzelaars. Gijzelaars die ze doodschieten om daden van de weerstand te straffen. 450 gevangenen hebben ze doodgeschoten, 14 opgehangen.

Auffangslager Breendonk: Hier was je niemand. Alleen een nummer.

4. 2. Auffangslager

De Duitsers zien al heel vroeg in dat ze het fort van Breendonk nuttig kunnen gebruiken. Het heeft immers -dat zegden we al- een gunstige ligging. De Gestapo maakt van het fort een opvangkamp. Dat is de officiele Duitse naam voor Breendonk: Auffangslager, onthaalkamp. Om mensen die ze hebben aangehouden voorlopig in onder te brengen, voor ze ze wegvoeren. Dan transporteren en veroordelen ze die mensen. Voor zover er ooit een proces aan te pas komt. Dan verwijzen de SS-ers die mensen door naar gevangenissen of concentratiekampen.

Auffangslager. Die naam zegt niets over de manier waarop ze de gevangenen behandelen. Of het de aanvang is van het concentratiesysteem (Auffang = opvang), of de langdurige massale opsluiting (Konzentration), de naziÕs onteren de mens. De mensen die in Breendonk of andere kampen verblijven, hebben geen recht op de benaming gevangenen, zeggen de nazi´s. Het zijn Haftlinge, Sicherheitshaftlinge.

Ze blijven opgesloten zonder dat de Duitsers ze veroordelen, zonder te zeggen hoelang. Waarom? Omdat de nazi-politie meent dat ze die mensen moeten opsluiten. Mensen willekeurig aanhouden en opsluiten? Het kenmerk van een regime dat niet democratisch is. Het fort is het enige SS-concentratiekamp in Belgie, een bastion van de Gestapo in bezet Belgie; een baken van het schrikbewind, dat ernaar streeft elk verzet te vernietigen.

Naar boven







Info lesmap

In deze lesmap vind je allerhande informatie over het Fort van Breendonk, het goed bewaard concentratiekamp in de buurt van Willebroek in de Provincie Antwerpen.