Het onderdeel Paleis werd geschreven door Annemie Swaelens
| MODULES >>>>> PALEIS>>>>> OPDRACHT |
 |
1.
Mijn paleis is gelegen tussen de Keizerstraat, de Korte Maagdenstraat en de Voochtstraat.
Waarom noem ik mijn paleis Hof van Savoyen? Ik ben toch al enkele jaren weduwe; mijn derde man, hertog Philibert II van Savoye, is in 1504 overleden en ik woon hier pas sinds 1508.
|
|
|
|
 klik op de foto om ze te vergroten.
|
|
2.
Foto's van mijn paleis bestaan er in de 16de eeuw natuurlijk niet. Er zijn wel boeiende beelden van rond 1840, dus van vóór de restauratie die 50 jaar later wordt uitgevoerd. En natuurlijk foto's van vandaag!
Zoek uit welke prent bij welke foto hoort.
|
|
|
|
3.
Een Mechelse architectenfamilie bouwt mijn residentie. Ik geef hen de opdracht te bouwen in de nieuwe stijl uit Italië, de Renaissance. Dat zie je onder meer in de elegante zuilengaanderij, de loggia en het pronkportaal aan de Keizerstraat, de noordvleugel.
Welke combinatie van materialen is gebruikt?
|
|
|
|
 het portaal
 de zuilengaanderij
 de loggia
|
|
4.
Loop je met me mee? Je volgt me met de plattegrond van de westvleugel. Zolang de noordvleugel met toegang nog niet klaar is, betreed ik mijn paleis via de hoofdtoegang (a) in de Voochtstraat. Ik kan meteen het fraaie binnenhof met tuin (c) bekijken. Via de grote trap (b) begeef ik me naar mijn appartement op de eerste verdieping in de westvleugel. Vanaf het portaal bereik ik de kapel (A) of stap onmiddellijk naar de eetzaal / ontvangstruimte voor hovelingen en eregasten (B). Van (B) kan ik naar (D), een kleine audiëntiekamer; maar ook naar (C), mijn pronkslaapkamer. Hierbij sluiten mijn studeervertrek (E) en de garderobe (F) aan.
|
|
|
|
|
|
5.
Welke van mijn vertrekken zijn een grote kamer of chambre? Welke een kleine of cabinet?
De kabinetachtige ruimtes liggen dus aan de straatkant (Korte Maagdenstraat); vanuit de grote kamers kijk ik uit op het binnenhof.
Verduidelijk dit mooie uitzicht als je weet wat de functie van die chambres is.
Duid op de foto met B de vensters aan waardoor licht valt in de eetzaal/ontvangstruimte; met C de ramen van mijn slaapkamer.
|
|
|
|
|
|
6.
Mijn woonvertrtekken kom je zomaar niet in!
Ze beantwoorden aan de hofrichtlijnen van mijn broer, Filips de Schone, en van mijn neef, prins Karel, aan de mannelijke code dus. We lezen samen hoe het volgens Karel in 1515 hoort:
' . Wij willen dat de toegang tot ons appartement ordelijk wordt geregeld, zowel voor de pensionarissen, kamerheren, huismeesters als de jonkheren, te weten:
(1°) indien onze (slaap)kamer wordt voorafgegaan door één kamer, zullen de portiers die de deur bewaken zich daar ophouden; en kunnen alle pensionarissen, kamerheren, huismeesters en jonkheren deze kamer betreden;
(2°) indien onze (slaap)kamer wordt voorafgegaan door twee kamers, zal de eerste toegankelijk zijn voor de jonkheren, en de tweede die vlak voor onze kamer ligt, voor de pensionarissen, kamerheren en huismeesters.
. Wanneer wij zijn opgestaan, zullen de kamerdienaren onze slaapkamer openen, de deur ervan bewaken en de vermelde pensionarissen, kamerheren en huismeesters binnenlaten, maar niemand anders zonder dat wij dit toelaten; niemand zal ons retrait (vert.: plek waar men zich terugtrekt, hier: slaapkamer) kunnen betreden of ons daar bedienen zonder onze uitdrukkelijke toelating, op straffe van ontslag.'
Geldt voor mijn vertrekken 1° of 2°; of een tussenformule? Argumenteer!
Zou jij, nadat je bent opgestaan, al zoveel mensen in je slaapkamer willen zien of ontvangen?
|
|
|
|
|
|
7.
Ik wil je wat meer vertellen over de eetzaal en ontvangstruimte (B).
In de inventaris van mijn Hof van Savoyen, 1523-24, wordt deze kamer première
chambre à chemynée genoemd, dus de eerste kamer met schouw.
In deze gemeenschappelijke eetzaal moet er voldoende ruimte zijn voor circa 80 leden van mijn hofstaat. Ik sta erop dat ze aan het manger au public deelnemen, en niet in hun privé-vertrekken eten.
Hoe zo'n feestmaal verloopt, kan je volgen op een miniatuur uit mijn tijd. Hier gaat het wel om een huwelijksbanket van een koningin! Wil je over eet-en tafelgewoonten meer weten, ga dan naar Eet- en drinkgewoonten.
De eetzaal is tegelijk ontvangstruimte voor hovelingen en eregasten! Dus hier moet een ruime portrettengalerij komen.
Denk even met me mee: waarom beslis ik dat?
Als je mijn herkomst en status kent, welke portretten zal je dan zeker kunnen verwachten?
|
|
|
|
|
|
8.
Aan welke wand zal ik ze laten ophangen .?
Natuurlijk aan de grote muur tegenover de ramen!
Schitteren doen ze, die 31 portretten! Ze domineren de ruimte.
In de montage vind je de beeltenissen van mijn vader Maximiliaan, mijn broer Filips de Schone, mijn neef Karel, allen (beiden) Habsburgers. Karel v is nà 1526 de enige die met twee portretten aanwezig is.
Aan Bourgondische zijde is er mijn grootvader Karel de Stoute. Verder de ouders van mijn tweede echtgenoot Juan, ook mijn overleden - derde - man Philibert en . ja, wie hebben we daar?
|
|
|
|
Karel v
Ferdinand van Aragon
Juan de Flandes, Isabella van Castilië
-Michel Sittow, Hendrik VII
|
|
9.
Hendrik, Hendrik VII van Engeland! Alweer een potentiële huwelijkskandidaat!
In 1505 - ik ben nog maar net weduwe van Philibert - onderhandelen mijn vader en hij flink wat over ons huwelijk. Ik zit dan opnieuw in de 'prinsessenhandel'. Hij is 50, ik 25!
Met het oog op een echtverbintenis worden er portretten uitgewisseld: een beeld van mij wordt naar het Engelse hof gezonden, een beeld van hem naar de Habsburgs-Bourgondische familie. Het gaat om dit portret!
Tot een huwelijk komt het niet. Mijn papa draagt me op voor de kinderen van mijn overleden broer te zorgen en de Nederlanden te besturen. Zò kom ik opnieuw naar Mechelen. Ik beslis weduwe te blijven.
Zou jij een foto van je bijna-echtgenoot in je album kleven?
Je vindt het misschien vreemd dat ik het beeld van Hendrik in mijn officiële portrettengalerij opneem. Een belangrijke reden hiervoor? Het gekroonde hoofd van Engeland moet duidelijk te kijk staan als bondgenoot van het Habsburgs-Bourgondische huis tégen Frankrijk. Portretten en macht gaan hand in hand!
|
|
|
|
-Michel Sittow, Hendrik VII
|
|
10.
Je verwacht ongetwijfeld dat ik in de ontvangstkamer een portret van mezelf laat ophangen, het typische beeld van me als weduwe. Dat doe ik niet!
Als ík niet zo gewichtig ben, wat dan wél?
Ik ben natuurlijk wel aanwezig, in mijn persoon, als ik hier hoogstaande bezoekers en hovelingen ontvang.
En ook nog op een andere manier!
Want aan twee stadsschilders vraag ik de balken van de zoldering te versieren met hoofdletters A (Autriche: Oostenrijk) en met vergulde margrieten.
Maak jij voor hen een ontwerp?
Nu nodig ik je uit in mijn pronkslaapkamer!
|
|
|
|
|
|
11.
Voor één keer mag je naar binnen! Zoals je hoger hebt gelezen, verbiedt de etiquette jou normaal de toegang .
Volgens de inventaris ben je in de seconde chambre à chemynée, tweede kamer met schouw (C).
Er is van mij een schilderij gemaakt waar je me geknield ziet bidden; het interieur is niet exact dat van mijn slaapkamer, maar zo heb je alvast een idee.
Hier slaap, werk en bid ik; hiertoe staan er een altaartje en een bidstoel.
Het is de plek waar ik me terugtrek, waar ik ook alléén kan eten. Ook lezen, schrijven, borduren, schilderen en musiceren.
|
|
|
|
|
|
12.
Op dit beeld zie je hoe een koningin-tijdgenote in haar slaapkamer een brief aan het schrijven is.
Wat is er typisch aan de tafel? Wat staat en ligt er zoal op het blad?
|
|
|
|
Jean Bourdichon, Anne van Bretagne
|
|
13.
In mijn slaapkamer of mijn privé-schrijfvertrek (E) trek ik me graag terug om brieven en gedichten te schrijven. Dit petit cabinet wordt ook studiolo genoemd.
Bien lire et escripre, dat ik prachtig kan lezen en schrijven, noteert Jean Lemaire, mijn hofhistoriograaf.
Een dame zoals ik houdt van fraai schrijfgerei. Wat dacht je van dit Italiaans inktpotje uit de 15de eeuw? Het is van leder; ikzelf heb er een zilveren, in de vorm van een hoorn met deksel.
Teken je mijn inkpotje?
Het hoort met onder andere een mesje en een stempeltje in een lederen houdertje. Zo'n doosjes -zowat de pennenzakjes die jij nu gebruikt- kunnen ook van ivoor zijn gemaakt.
Kan je je voorstellen dat zulke fijne schrijfspulletjes inspirerend werken op wat je neerpent?
Heb jij ook zo'n ervaringen? Vertel er me een!
|
|
|
|
|
14.
In mijn slaapkamer en in het studiolo (E) ernaast toon ik topstukken uit mijn schilderijenverzameling: Vlaamse naast Italiaanse kunst, 15de naast 16de eeuw.
Ben je geboeid? Meer hierover in Margereta en haar schilderijencollectie.
|
|
|
15.
In mijn studiolo staan ook de bustes van Philibert en van mezelf. Je kent al mijn geschilderd beeld als weduwe; het dateert van dezelfde tijd.
Noteer je enkele overeenkomsten in mijn kledij?
In het eerste kwart van de 16de eeuw zijn zo'n portretbustes nagenoeg nieuw in de Nederlanden. Niet in het Italië van de Renaissance! Mijn hofbeeldhouwer, van Duitse origine, weet ons in de 'nieuwe' stijl zeer natuurgetrouw en levendig voor te stellen.
Het is de hoogste tijd om samen naar mijn bibliotheek te gaan!
|
|
|
|
|
|
16.
Enkele jaren na de bouw van de westvleugel, wordt de zuidelijke partij van mijn residentie opgetrokken. Mijn bibliotheek komt op de eerste verdieping.
Duid op de tekening de westvleugel aan met W; de zuidvleugel met Z, mijn bibliotheek met B.
|
|
|
|
|
|
17.
Vanhier kan ik uitkijken op het mooie binnenhof (c).
|
|
|
|
|
|
18.
Voor boeken heb ik een echte passie!
In mijn bibliotheek zijn er circa 360; en in enkele andere vertrekken van mijn paleis nog eens 'n 20-tal.
Ik heb ze geërfd, cadeau gekregen, gekocht of besteld.
Officiëel luidt het dat ik de eerste bibliofiele vorstin van mijn tijd ben!
Voor een vrouw is zo'n boekenbezit uitzonderlijk.
Het gaat vooral om handschriften, het aantal drukken is klein.
Ik ben geboeid door allerlei genres en uit verschillende periodes; aan mijn hof met zijn humanistische cultuur is 'n ruime kennis een must.
Even naar jou luisteren:
waarom lees jij boeken?
Waarom vinden je ouders dat je ze moet lezen?
|
|
|
|
|
|
19.
De humanist Erasmus bezoekt mijn bibliotheek in 1519. Voor hem is een bibliotheek een paradijs! Hij leeft tussen boeken. Hij schrijft een boek, leest erin of geeft het uit.
We kennen elkaar al langer. In 1516 is Erasmus raadsheer van mijn neef Karel geworden.
De Duitse kunstenaar Dürer bezoekt mijn hof in 1521. Hij noteert in zijn dagboek:
'Also sahe ich viel anders köstliches dings, ein köstlich liberey'.
Lukt het je dit te vertalen?
Mij noemt hij frau Margareth(a)!
In 1520 ontmoeten beide beroemde heren elkaar in Brussel. Dürer portretteert Erasmus in een tekening. Ze ligt mee aan de basis van een kopergravure, die Erasmus later ontvangt.
Wanneer precies? Het jaartal staat op het werk.
In welk vertrek is de geleerde voorgesteld, denk je? Wat doet hij?
Hij leeft met boeken, hij is de man van kennis!
Maar op zijn werktafel staat ook een vaasje met een mooi boeketje; herken je de bloemen? Dit fijne detail zegt ons iets over een ander aspect van Erasmus als persoon, nl.?
Wat een contrast met het monumentale achterplan! In het Latijn staat te lezen: Beeltenis van Erasmus van Rotterdam door Albrecht Dürer naar het levende model getekend; en in het Grieks: Een betere beeltenis zullen u zijn geschriften tonen.
Voor Erasmus ben ik een toonbeeld van een geletterde vrouw. Wie weet sta ik model voor de goed opgeleide en mondige dame die hij opvoert in een van zijn Samenspraken, nl. De abt en de geletterde vrouw. De humanist stelt dat alleen boeken in staat zijn jonge meisjes te behoeden voor de listen van de luiheid en de wereldse ijdelheden. Ze kunnen deugdzaamheid en bedachtzaamheid - dé waarden bij uitstek- verwerven door onder andere de verheffing van hun geest dankzij een goede opvoeding.
Dat klinkt heel gewichtig! Kan je op je eigen manier verwoorden wat Erasmus bedoelt?
|
|
|
|
|
|
20.
Wanneer ik als mecenas en verzamelaar in Mechelen actief ben, begint de Renaissance in de Nederlanden door te dringen. Ik volg de nieuwe artistieke ontwikkelingen in Italië en haal onder andere een Venetiaans schilder naar mijn hof. Ook heb ik een voorkeur voor Nederlandse en Duitse kunstenaars van de nieuwe stijl, zoals voor Bernard van Orley, die mijn imago als weduwe in schilderijen gestalte geeft, en voor Conrad Meit.
Van zijn hand zijn deze levensechte modellen van hout. Zo'n marmeren bustenpaar van groot formaat presenteer ik in de bibliotheek; daarbij ook de complete wapenrusting van Philibert. In Savoye heeft hij de staatszaken aan mij overgelaten, zijn interesses gingen meer uit naar jagen en feesten.
Waarom vind ik in deze ruimte mijn imago van trouwe levensgezellin van mijn laatste man zeer belangrijk? Tip: herinner je wat de naam van mijn residentie is.
|
|
|
|
|
|
21.
Mijn bibliotheek moet ook van mijn persoonlijke status en de macht van mijn familie getuigen.
Met welk vertrek uit de westvleugel vormt ze dan een eenheid?
In mijn bibliotheek laat ik 'batailles' ophangen, schilderijen over veldslagen. Een indrukwekkend voorbeeld is De slag bij Pavia, die de overwinning van mijn neef Karel v op de Fransen in 1525 verbeeldt.
Je herkent de tegenover elkaar opgestelde vijandige troepen aan hun banier, nl. ?
Zoals in de eetkamer/ontvangskamer laat ik ook in de bibliotheek een portrettengalerij aanbrengen. Maar de werking ervan is minder groot. De bezoekers hebben hier immers naar zóveel te kijken.
Niet in het minst naar de exotica en trofeën uit de Nieuwe Wereld! Zie thema Nieuwe Wereld.
|
|
|
|
|
|
a 
b 
c 
