Waarom een websiteWaar o waarReisverhalenIk geloof, jij gelooftTaalKalligrafie Samen-LevenPortretgalerij
Home





Raphelengius AKA Frans van Ravelingen

Het leven en werk van Frans van Ravelingen of hoe een gewone jongen groot wetenschapper werd.

Wat vast staat is dat Frans van Ravelingen is geboren in 1539. Waar precies, dat is niet geweten. Hij gaat naar school in Gent en doet daarna Handelsschool in Nürnberg (jawel, in Duitsland). Het is een slimme jongen die gemakkelijk naar de universiteit kan. Een opleiding in het buitenland staat goed als je gaat solliciteren, dus gaat hij naar Parijs. Daar studeert hij Latijn, Grieks en Hebreeuws. Waarschijnlijk krijgt hij daar zijn eerste lessen Arabisch van de beroemde professor Guillaume Postel. Later gaat hij naar Cambridge om nog een beetje bij te studeren.

Als hij 25 is gaat hij aan het werk in de drukkerij van Christoffel Plantijn. Hij wordt proeflezer.

Als je nu in het Museum Plantin-Moretus bent, kun je in de zaal van de proeflezers het bureau zien waaraan hij heeft gewerkt. Nog iets verder kijken, en dan zie je aan de muur een schilderij van Frans. Zo weet je ook hoe hij eruit zag.

Een proeflezer is een wetenschapper die de pasgedrukte bladzijden nakijkt op fouten. Zij waren de slimste jongens van de drukkerij. Ze kenden vele talen. Dat moest ook wel om de teksten te kunnen verbeteren.

In de zaal van de proeflezer zie je voorbeelden van zulke verbeterde teksten. Als je goed kijkt zie je de aangestreepte fouten en de verbeteringen in de kantlijn.






Portret van Frans van Raphelingen,
copie (1938-39) naar origineel portret
in Universiteitsbibliotheek Leiden
van anonieme 16de-eeuwse meester


In dat eerste jaar is de aandacht van Frans niet altijd bij de boeken. Na één jaar en drie maanden in de drukkerij trouwt hij met Margaretha, de oudste dochter van Christoffel Plantijn.

Een paar jaar later werkt hij mee aan het meest bekende boek dat Christoffel zal drukken, de Polyglot bijbel. Dat is een spectaculaire bijbel die uit 8 delen bestaat en waarin 5 verschillende talen gebruikt worden.

Als Frans 31 is, begint hij serieus Arabisch te studeren. Hij wordt hierin aangemoedigd door zijn leraar uit Parijs Guillaume Postel, die hem verschillende woordenboeken en grammaticaboeken toestuurt.

Christoffel Plantijn is uitermate trots op zijn schoonzoon. Hij stuurde op een gegeven moment een brief naar zijn Spaanse vriend Gabriël de Cayas. Daarin schrijft hij dat Frans acht verschillende talen onder de knie heeft, namelijk het Latijn, Grieks, Hebreeuws, Chaldeeuws, Syriak, Perzisch, Ethiopisch en Arabisch.

Dan begint Frans te werken aan zijn levenswerk, een Arabisch woordenboek. Later zal hij de naam Raphelengius aannemen en naar Leiden verhuizen. Hij zal de Leidse afdeling van de drukkerij overnemen en uitbouwen. Ook wordt hij prof aan de Leidse universiteit. Toch blijft hij onzeker over zichzelf en zijn capaciteiten. Gij weet dat ik altijd eerder timide ben geweest en twijfelend aan mijn krachten. Indien ik niet wat meer durvend word, zal ik niets voortbrengen. Dit schrijft hij in een brief naar zijn vriend Justus Lipsius als hij 54 is, beroemd en gesetteld. Hoe een mens kan blijven twijfelen over zichzelf...

Wil je die bijbel eens zien, klim dan de trap eens op naar boven en ga op zoek naar zaal 17 van het museum. In de vitrinekast in het midden van de zaal zie je die beroemde Polyglotbijbel. Deel 1 tot en met 4 (in de linkerkant van de vitrine) is geschreven in vier talen: het Hebreeuws, het Latijn, het Aramees dat soms ook wel Chaldeeuws wordt genoemd en het Grieks. Deel 5 (aan de rechterkant) is geschreven in het Syrisch, Latijn, Grieks en Hebreeuws. Herken je de verschillende talen? Deel 6, 7 en 8 bestaan uit woordenboeken, grammaticateksten, nog een bijbel en verhandelingen over de zeden en gewoonten van de oude Hebreeuwen. Omdat in de Polyglotbijbel dezelfde tekst in verschillende talen is geschreven, kun je met deze bijbel die talen leren.